Trong ngành sản xuất thức ăn thủy sản, Lecithin đậu nành đã trở thành phụ gia quan trọng nhờ khả năng nhũ hóa mạnh, hỗ trợ tiêu hóa chất béo và cải thiện sức khỏe đường ruột. Tuy nhiên, khả năng phát huy hiệu quả của Lecithin lại phụ thuộc rất lớn vào nhiệt độ phối trộn. Lecithin là hợp chất sinh học nhạy cảm, cấu trúc phospholipid của nó có thể bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ quá thấp lẫn quá cao. Vì vậy, xác định được ngưỡng nhiệt tối ưu khi phối trộn Lecithin không chỉ giúp nhà máy tối ưu chất lượng viên cám mà còn đảm bảo hiệu quả tăng trưởng vượt trội cho tôm cá. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về từng yếu tố ảnh hưởng và cách tối ưu hóa quy trình phối trộn để Lecithin phát huy toàn bộ giá trị sinh học.
Lecithin được cấu tạo từ các phân tử phospholipid mang tính lưỡng cực, với một đầu ưa nước và một đầu ưa béo. Nhờ cấu trúc đặc biệt này, Lecithin có thể bao bọc các giọt dầu và chuyển chúng thành dạng micelle nhỏ, giúp đường ruột tôm cá hấp thu năng lượng dễ dàng hơn. Tuy nhiên, chính sự tinh tế trong cấu trúc ấy cũng khiến Lecithin trở nên nhạy cảm với nhiệt độ. Khi gặp môi trường quá lạnh, Lecithin khó phân tán và dễ vón cục; còn khi tiếp xúc với nhiệt độ cao, các liên kết phospholipid có thể bị phá vỡ hoặc oxy hóa làm giảm hoạt tính sinh học.
Ở mức nhiệt tối ưu, Lecithin đạt độ linh hoạt cần thiết: độ nhớt giảm, khả năng hòa tan trong dầu cải thiện và quá trình nhũ hóa diễn ra trơn tru trong giai đoạn phối trộn cũng như ép viên. Nhưng chỉ cần lệch khỏi ngưỡng nhiệt phù hợp, Lecithin sẽ mất dần tác dụng, kém kết dính và phân tán không đồng đều. Hệ quả là viên cám giảm độ bền, khả năng tiêu hóa lipid suy giảm và hệ số FCR của vật nuôi bị ảnh hưởng đáng kể.
Lecithin đậu nành dạng lỏng phát huy khả năng hòa tan tốt nhất khi được phối trộn trong giai đoạn pha dầu ở mức nhiệt từ 50 đến 60°C. Đây là khoảng nhiệt giúp độ nhớt giảm xuống rõ rệt và khả năng lan tỏa trong dầu cá hoặc dầu thực vật trở nên mượt mà mà không làm tổn hại đến cấu trúc phospholipid. Khi Lecithin được xử lý trong điều kiện phù hợp, nó hòa nhập hoàn toàn vào pha dầu hình thành một hệ nhũ ổn định và đồng nhất. Nhờ đó, bước phun dầu sau đó diễn ra dễ dàng, đảm bảo phụ gia được phân bố đều và giúp mỗi viên thức ăn nhận được lượng Lecithin chính xác như công thức thiết kế.
Đối với các nhà máy chuyên sản xuất thức ăn thủy sản, nhiệt độ được duy trì ở ngưỡng 50 - 60°C gần như là điều kiện lý tưởng để tối ưu hiệu suất sản xuất và chất lượng viên cám. Ngược lại, nếu Lecithin được trộn ở nhiệt độ dưới 40°C, sản phẩm trở nên đặc, khó chuyển động và dễ tạo thành các mảng lớn bám dính. Điều này không chỉ làm tắc nghẽn béc phun mà còn khiến lượng Lecithin phân bố không đồng đều, gây sai lệch dinh dưỡng giữa các viên cám và ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả nuôi.
>> Tìm hiểu thêm: 7 tiêu chí định giá lecithin chất lượng
Nhiệt độ vượt quá 80°C được xem là ngưỡng rủi ro đối với Lecithin bởi ở mức nhiệt này các liên kết đôi trong acid béo rất dễ bị oxy hóa. Khi quá trình oxy hóa xảy ra, Lecithin bắt đầu hình thành peroxide và các hợp chất phân hủy mang mùi khét đặc trưng. Một khi quá trình oxy hóa diễn ra, hoạt tính nhũ hóa của Lecithin sẽ giảm mạnh và sản phẩm không còn giữ được chức năng hỗ trợ tiêu hóa lipid như ban đầu. Hệ quả càng nghiêm trọng hơn khi áp dụng vào thức ăn thủy sản vì tôm cá đặc biệt nhạy cảm với các chất oxy hóa. Lecithin bị hư do nhiệt có thể gây kích ứng đường ruột, làm giảm khả năng hấp thu dưỡng chất và gây hiện tượng bỏ ăn hoặc tăng tỷ lệ hao hụt.
Ở góc độ sản xuất, sử dụng Lecithin đã bị biến tính do nhiệt cao có thể dẫn đến một loạt vấn đề kỹ thuật. Lecithin đóng vai trò quan trọng để ổn định cấu trúc viên trong thức ăn viên nổi hoặc viên chìm. Khi hoạt tính nhũ hóa của Lecithin suy giảm, viên cám dễ bị tách dầu, giảm độ bền cơ học và tạo nhiều bụi hơn khi vận chuyển hoặc sàng lọc. Không chỉ ảnh hưởng đến thẩm mỹ viên cám mà còn làm giảm chất lượng toàn bộ lô hàng. Chính vì vậy, tuyệt đối không nên bổ sung Lecithin vào những công đoạn có mức nhiệt vượt ngưỡng 80°C như giai đoạn hấp hơi hay quá trình sấy sau ép viên. Tuân thủ nguyên tắc này giúp bảo toàn hoạt tính của Lecithin và đảm bảo thức ăn thành phẩm đạt chất lượng ổn định, phù hợp với yêu cầu khắt khe của ngành thủy sản.
Một trong những cách hiệu quả nhất để phát huy tối đa vai trò của Lecithin trong quy trình sản xuất thức ăn thủy sản là phối trộn trực tiếp với dầu cá hoặc dầu thực vật trước khi phun lên hỗn hợp nguyên liệu. Khi Lecithin và dầu được kết hợp với nhau, chúng tạo thành một hệ nhũ ổn định, hạn chế tối đa hiện tượng tách lớp trong quá trình bơm phun. Sự kết hợp này cũng làm giảm đáng kể độ nhớt tổng thể của hỗn hợp, giúp Lecithin phân bố đều hơn trên bề mặt viên cám trong suốt quá trình xử lý.
Ở góc độ cấu trúc viên, hệ nhũ Lecithin và dầu mang lại độ bám dính vượt trội, giúp viên thức ăn thủy sản trở nên chắc, mịn và ổn định hơn về bề mặt. Do hàm lượng dầu cá trong khẩu phần tôm thường khá thấp, Lecithin càng giữ vai trò then chốt trong việc tăng độ bền viên, hạn chế rã và giảm thất thoát chất dinh dưỡng ra môi trường nước. Khi hỗn hợp Lecithin và dầu cá được chuẩn bị ở mức nhiệt từ 50 đến 60°C, hai thành phần này hòa quyện với nhau một cách hoàn hảo tạo ra hệ nhũ mịn và đồng nhất. Nhờ đó, quá trình phun dầu lên viên cám diễn ra mượt mà, hạn chế tắc nghẽn béc phun và giúp lớp phủ sau cùng bám đều. Viên cám thành phẩm cũng ít bị tách dầu, giữ được độ bền cơ học cao và đảm bảo chất lượng đồng nhất trong toàn bộ lô sản xuất.
Để Lecithin phát huy hiệu quả tối đa, nhà máy cần tuân thủ một số nguyên tắc trong quá trình phối trộn dưới đây.
Khi nhiệt độ được kiểm soát đúng chuẩn, Lecithin không chỉ phát huy khả năng nhũ hóa tối ưu mà còn góp phần nâng cao độ ổn định của sản phẩm và tăng hiệu suất vận hành cho toàn bộ dây chuyền sản xuất.
>> Xem thêm Đánh giá chất lượng Lecithin bằng 5 tiêu chuẩn quan trọng: https://www.patreon.com/posts/danh-gia-chat-5-145664119
Lecithin chỉ phát huy tốt vai trò của mình vào thức ăn thủy sản khi được phối trộn ở điều kiện nhiệt độ phù hợp. Kiểm soát đúng ngưỡng nhiệt giúp đảm bảo tính ổn định của nguyên liệu, chất lượng viên cám và hiệu quả dinh dưỡng cho tôm cá. Khi nhà máy chú trọng tối ưu hóa yếu tố này, toàn bộ quy trình sản xuất trở nên đồng bộ và đạt được kết quả tăng trưởng ổn định hơn.
